Snoeien druivenstokken zoals Simonit & Sirch

Albert Meijer/Pietershof

Niet alleen snoeien om te bloeien

Gelijk bij de aftrap van WSET4 is er een hoofdstuk over viti- en vinicultuur. Met weinig praktische voorkennis kan ik me nog herinneren dat ik daar studieavonden mee worstelde. Gelukkig bood het examen door het multiple-choice formaat een escape om toch nog positief te scoren.

Wijn maken in ons uitdagend klimaat

Op zoek naar meer kennis en ervaring in de wijngaard en kelder ben ik de afgelopen jaren bevriend geraakt met Albert Meijer, de eigenaar van Domein Pietershof, vlak over de Nederlandse grens. Hij bood me de gelegenheid om mee te draaien in zijn wijngaard in Sint-Maartensvoeren en zelf te ervaren wat er bij wijn maken komt kijken in ons uitdagende klimaat.

Zoals zoveel wijnboeren komt Albert uit een heel ander metier, in dit geval de cardiologie. Op zijn 57e verruilde hij de operatiekamer voor het Crindael, een idyllisch gelegen zuidhelling vol silex en kalk en perfecte bodem voor wijnbouw. Hier staan sinds 2000 de geijkte klassieke druiven voor de laaglanden aangeplant: Riesling, Chardonnay, Auxerrois, Pinot Blanc, Pinot Gris, Pinot Noir en een beetje Gewürztraminer en Muscat. Deze vormen de basis voor de verschillende stijlen wijn, van mousserend méthode traditionelle, wit, rood en rosé tot recent ook een experimentele Pet Nat.

Anders snoeien druivenstokken

Als cardioloog waren het stressvolle jaren voor Albert, de overgang naar handenarbeid in de natuur is dan ook een bewuste keuze geweest. Maar ook als wijnboer zijn er momenten van druk die je arbeid van een heel jaar in no time om zeep kunnen helpen. Naast het pieken tijdens de jaarlijkse oogst in september en oktober is de belangrijkste klus in de winter het snoeien van de druivenstokken. Zonder snoeien zal de druivenstok blijven groeien, het is tenslotte een liaan. Tijdens de wintersnoei wordt tot wel 85% van de stokken weggeknipt. Als je bedenkt dat je ongeveer 50 uur over een halve hectare doet dan is dit een arbeidsintensief en dus duur karwei dat bovendien veel precisie vereist.

Sinds 2016 is Albert overgestapt op een andere snoeitechniek, de zachte snoei of sanfter Rebschnitt. Dit is eigenlijk een eeuwenoude manier van snoeien, in Frankrijk ontstaan waar dit de methode Poussart wordt genoemd. Dankzij een Italiaans duo Marco Simonit & Pierpaolo Sirch heeft deze techniek een ware comeback gemaakt. Simonit & Sirch, of de ‘pruninguys’ zoals ze zichzelf noemen, reizen de wereld over om tegen betaling hun snoeimethode uit te leggen en toe te passen. Je kan de snoeicursussen ook volgen aan hun Vine Pruning Academy in Friuli.

Albert Meijer/Pietershof

Esca, de nieuwe phylloxera?

De aanleiding bij Albert om de zachte snoei in zijn wijngaard te introduceren was Esca, de meest beruchte Grape Trunk Disease (GTD, de andere zijn Eutypa Dieback of Dead Arm Disease en de minder bekende Botryopspheria Dieback & Phomopsis Dieback). Esca is een houtziekte die al sinds de Grieken de wijngaarden wereldwijd teistert. Het thema krijgt relatief weinig aandacht in bladen of internetfora, maar Esca is op weg om dezelfde verwoestende impact te hebben als Phylloxera eind 19e eeuw. Harde cijfers zijn moeilijk te vinden, maar voorzichtige schattingen spreken van een jaarlijkse schadepost van 50-100 miljoen in Duitsland tot meer dan een miljard in Frankrijk door afgestorven druivenstokken.

Esca komt voor in wijngaarden die al wat ouder zijn, vanaf een jaar of vijftien en is te herkennen aan de tijgerstrepen op de druivenbladeren en ‘zwarte mazelen’ op de druiven zelf. Aan de stok zelf is aan de buitenkant vaak niets te zien wat wijst op een ziekte, maar binnen in de stok is het goed mis.

Als Esca eenmaal in de druivenstok zit, zal hij altijd afsterven als je hem laat staan. Veel wijnboeren rooien de geïnfecteerde stok met wortel en planten nieuwe stokken. Simpel maar duur, want 4 jaar wachten op opbrengst. Alternatief is de stok helemaal tot op de stam terugsnoeien waar het hout nog gezond is, waarna een nieuwe scheut groeit uit een slapend oog onderaan de stam. Geen makkelijke klus een ook geen garantie op succes, maar als het lukt dan is er slechts 1 jaar productieverlies.

Albert Meijer/Pietershof

Wat Esca precies veroorzaakt is nog steeds niet helemaal duidelijk, hoewel de meeste onderzoeken naar schimmels wijzen. Lange tijd was Esca geen probleem omdat het giftige natriumarsenaat, dat gebruikt werd als insecticide, in de wijngaard ook een efficiënt middel tegen GTD’s bleek, met name tegen Esca. Met Frankrijk als een van de laatste landen waar natriumarsenaat in de ban ging, is het middel sinds 2003 in heel Europa verboden vanwege verhoogde gezondheids- en milieurisico’s. Hoewel verscheidene chemiebedrijven naar een oplossing zoeken is er tot nu toe geen alternatief voorhanden.

Wat heeft een andere snoeitechniek te maken met Esca?

Er wordt nog veel studie verricht naar GTD’s, maar het is vrijwel zeker dat het terugsnoeien van de druivenstok en de daarbij ontstane wonden de belangrijkste oorzaak is van Esca infectie. Bij traditionele snoeiwijzen heeft de druivenstok de neiging om in de loop der jaren omhoog te groeien, waarbij je steeds grotere wonden moet maken om de stok in het gareel te houden. Hoe groter de wond hoe meer kans op besmetting met Esca schimmelsporen, die zich via de wind of regen, afhankelijk van het type schimmel door de wijngaard verplaatsen. Ook al zijn er wijnboeren die na iedere gesnoeide stok de schaar ontsmetten, het is nog steeds niet duidelijk bewezen of deze snoeischaren de besmetting zelf ook kunnen overdragen.

Het idee achter de snoeiaanpak van Simonit & Sirch is om zo weinig mogelijk én zo klein mogelijke snijwonden te maken. Deze wonden moeten uitsluitend in 1- of 2-jarig hout gemaakt worden om te voorkomen dat de sapstroom in het oudere hout onderbroken wordt. Hierdoor groeit de stam niet omhoog, maar krijgt deze bij de zachte snoei uiteindelijk een T-vorm, waarbij de snoeiwonden alleen aan de bovenkant komen. Daardoor kan de sapstroom met essentiële voedingsstoffen zonder problemen aan de onderkant in het oudere hout tot in de scheuten lopen.

Voordelen van de Simonit & Sirch aanpak

Zoals gezegd is de Simonit & Sirch aanpak niet nieuw maar hebben de pruninguys het in modern jasje gestoken met inmiddels bekende klanten over de hele wereld zoals Domaine Leroy in Bourgogne, Louis Roederer in Champagne, Kanonkop in Zuid-Afrika en het Chileense Concha Y Toro. Niet verwonderlijk want de voordelen van de zachte snoei zijn volgens Albert duidelijk. Er is minder kans op infectie van snoeiwonden en uiteindelijk ziektes door alleen snoei in jong hout. Je krijgt een betere sapstroom, meer balans in de groei van de stokken door een gelijkmatigere groei van de scheuten. Daardoor is de loofwand ook beter hanteerbaar.

Simonit & Sirch aanpak, no-brainer of toch niet?

Het lijkt een no-brainer en wekt de vraag op waarom niet alle wijnboeren overgaan op de zachte snoei. Het antwoord: tijd. De conversie naar deze methode kost zeker 5 jaar om per druivenras te evalueren hoe deze het beste op de zachte snoei reageert. Bovendien kost het snoeien tijdens de conversieperiode veel meer tijd per plant om te beoordelen waar de snijwonden gemaakt moeten worden. Al doende leert men, maar die tijd betaalt zich uiteindelijk terug in gezonde stokken die aanzienlijk langer mee kunnen.

Natuurrampen uitgesloten is Pietershof dankzij de zachte snoei in elk geval de komende decennia verzekerd van vele hectoliters supersap.

Luc Giezenaar DipWSET

www.simonitsirch.com

Modifications à Apporter a la Taille de la Vigne des Charentes, Taille Guyot-Poussart Mixte et Double, René Lafon, 1921